Ektopik gebelik, gelişmekte olan bir embriyonun rahmin dışında bir yere yerleşmesiyle oluşur. Erken gebeliğe kısa bir bakış, ektopik gebeliği anlamada yardımcı olabilir.
Normal gebelik. Bir kadının üreme sistemi rahim, iki yumurtalık, iki fallop tüpü ve vajinadan oluşur. Fallop tüpleri, yumurtalıkları ve uterusu birbirine bağlayan dar tüplerdir.
Kadın iç üreme organları
Bir yumurta ve sperm birleştiğinde hızla yeni hücreler oluşmaya başlar. Embriyo adı verilen bu hücre kümesi normalde endometriyum adı verilen rahmin iç tabakasına yerleşir. Yerleşen embriyo büyümeye devam eder ve kan sağlayan organ olan plasentayı oluşturur.
Ektopik gebelik. Dış gebelikte, gelişmekte olan embriyo endometriyal duvar yerine başka bir yüzeye yerleşir. Rahim dışındaki gebeliklerin yüzde doksan sekizi için bu yüzey fallop tüpünün içidir. Buna tubal gebelik denir.
Çok nadiren, gelişmekte olan embriyo, serviks veya yumurtalık gibi başka bir bölgeye yapışır. Ayrıca fallop tüpü ile rahmin birleştiği yere de yerleşebilir; buna interstisyel gebelik denir. Embriyo ayrıca karın duvarına veya önceki sezaryen yarasına da yapışabilir.
Nadiren, ikiz gebeliklerde, bir embriyo rahim içine, diğeri ise ektopik olabilir. Bu nadir olaya heterotopik gebelik denir ve genellikle doğurganlık tedavisi gören kadınlarda görülür.
Dış gebelik neden tehlikelidir?
Rahim duvarına yerleşmeyen embriyolar genellikle normal şekilde gelişemez. Dış gebelik, yerleştiği organın, örneğin fallop tüpünün yırtılmasına neden olabilir.
Yırtılma, şiddetli iç kanama, şok ve nadiren ölümle sonuçlanabilir. Ektopik gebeliğin tanı, izlem ve tedavisi, yaşamı tehdit eden bu komplikasyon riskini azaltır.
Ektopik Gebelik Risk Faktörleri
Bir dizi faktör ektopik gebelik riskini artırır.
Güçlü risk faktörleri
- Fallop tüplerinin anormallikleri. Fallop tüpleri önceki enfeksiyon, cerrahi, tümörler veya nadiren doğumdan beri var olan malformasyonlar nedeniyle hasar görmüş veya anormal ise, ektopik gebelik riski artar. Fallop tüpünü düzeltmek için yapılan cerrahi (bir kadının hamile kalma şansını artırmak için) dış gebelik riskini artırabilir.
- Önceki dış gebelik. Dış gebelik geçirmiş bir kadının, tekrar dış gebelik geçirme riski daha yüksektir. İlk ektopik gebeliğe yol açan altta yatan tubal bozukluk, başka bir ektopik gebelik riskini artırır.
Orta risk faktörleri
- Önceki genital enfeksiyonlar. Bel soğukluğu veya klamidya gibi pelvik enfeksiyonlar, tubal problemlerin önemli bir nedenidir ve dış gebelik riskini artırır.
- Kısırlık. Gebe kalmakta zorlanan kadınlarda ektopik gebelik riski, çoğunlukla tubal anormalliklerin insidansının artması nedeniyle daha yüksektir. Doğurganlık ilaçları da riski artırabilir.
- Birden fazla cinsel partner. Birden fazla cinsel partnere sahip olmak, artan pelvik enfeksiyon riski nedeniyle ektopik gebelik riskini artırır.
Diğer risk faktörleri
- Tüpbebek (IVF). Yumurtanın vücut dışında döllendiği ve ardından rahme yerleştirildiği bir doğurganlık tedavisi olan IVF, hem ektopik hem de heterotopik gebelik riskinde hafif bir artışa neden olur.
- Tüp ligasyonu. Tüp ligasyonu (tüplerin bağlanması), kalıcı doğum kontrol yöntemi olarak fallop tüplerinin kesildiği ve kapatıldığı bir cerrahi işlemdir. Tüp ligasyonu nadiren başarısız olur ve gebelik oluşabilir. Tüp ligasyonundan sonra hamile kalan kadınlarda ektopik gebelik riski daha yüksektir.
- Spiral (RİA). Rahim içi araç (RİA) kullanan kadınlarda dış gebelik olasılığı düşüktür. Çünkü RİA hamileliği önlemede etkilidir. Ancak RİA kullanan bir kadında gebelik oluşursa dış gebelik olma riski yüksektir.
Ektopik Gebelik Belirtileri
Dış gebelik belirtileri, hamileliğin erken dönemlerinde, hatta bazen kadın hamile olduğunu anlamadan önce ortaya çıkar. En yaygın belirtiler:
- Karın ağrısı
- Adet gecikmesi
- Hafif vajinal kanama
- Gebelik belirtileri (memelerde hassasiyet, sık idrara çıkma veya mide bulantısı gibi)
Bununla birlikte, bazı kadınlarda fallop tüpü yırtılana kadar hiçbir belirti görülmez. Tüpün yırtılmasını takiben şiddetli karın ağrısı ve bazen vajinal kanama olabilir. Baş dönmesi, ardından kan basıncında düşme, bayılma ve şok olabilir.
Bazen embriyo, yırtılma meydana gelmeden önce fallop tüpünden dışarı atılır. Buna tubal düşük denir. Tubal düşük olan olgularda ameliyat gerektiren ciddi kanama olabileceği gibi tedavi gerektirmeyen minimal kanama ile de geçebilir.
Ektopik gebelikler nadiren kendi başına çözülür. Dış gebelik kadın için büyük risk oluşturur ve teşhis konulduktan sonra en kısa sürede tedavi edilmelidir.
Ektopik Gebeliğin Tanısı
Ektopik gebeliği teşhis etmek için transvajinal ultrason ve gebelik testi (hCG) kullanılır.
- Ultrason. Transvajinal ultrasonla rahim ve diğer pelvik organların daha net görüntülenir. Genellikle 5 ila 6 hafta arasındaki rahim içi gebelikler tespit edebilir. Rahim içi hamileliği belirlemenin en iyi yolu ultrasondur. Ultrasonda rahim içinde gebeliğin görülmemesi, tek başına dış gebelik tanısı koydurmaz ve ekarte ettirmez.
- Gebelik testi (hCG). Gelişmekte olan embriyo ve plasenta tarafından salgılanır. hCG kan seviyesi hamileliği doğrulamak ve hamileliğin ilerlemesini izlemek için kullanılabilir.
Dış gebelik olup olmadığımı nasıl anlarım?
Ultrason ile uterus dışında bir embriyo veya kalp atışı tespit edilirse ektopik gebelik teşhisi konur. Her ektopik gebelik ultrason ile tespit edilemeyebileceğinden hCG seviyesi de ölçülür. HCG belirli bir seviyenin üzerindeyse (genellikle 3500 mIU/mL) ancak ultrasonda gebelik görülmüyorsa dış gebelikten şüphelenilir.
hCG 3500 mIU/mL’nin altınday ve ultrasonda gebelik görülmüyorsa, bu ya dış gebelik ya da erken intrauterin gebeliğin göstergesi olabilir. Bu durumda, ultrason ve hCG, ektopik gebelik doğrulanana veya ekarte edilene kadar izlenir.
Ektopik gebelik için orta veya güçlü risk faktörleri olan ve tüp bebekle gebe kalan kadınlar, olası bir ektopik gebeliği tespit ve tedavi etmek için genellikle adet gecikmesinden sonra ultrason ve kan testi ile izlenir.
Ektopik Gebelik Tedavisi
Dış gebelik teşhisi konduğunda, tedavi edilmelidir. Gözlem tedavisi nadiren tavsiye edilir çünkü tedavi ertelenirse hayati risk olabilir. Tedavi, ektopik gebelik teşhisi konunca başlar. İlaç ya da ameliyat ile tedavi edilir.
Tıbbi tedavi. Dış gebelik olgularının yaklaşık üçte biri, embriyonun büyümesini durduran metotreksat adı verilen bir ilaçla tedavi edilebilir. Kas içi enjeksiyonla uygulanır. Enjeksiyondan sonra, genellikle asetaminofen ile kontrol edilebilen karın ağrısı yaşanabilir. İbuprofen veya naproxen gibi ilaçlar. metotreksat arasındaki etkileşim riskinden dolayı kullanılmaz.
İnsan koryonik gonadotropin (hCG) seviyeleri, tedaviden sonra, seviye tespit edilemeyecek kadar düşene dek izlenir. Bazen ek metotreksat enjeksiyonları gerekebilir. Metotreksat, hafif belirtileri olan (örneğin ağrı), hCG düzeyi ve ultrason sonuçları belirli sınırlar içinde kalan kadınlarda daha başarılıdır. Uygun durumlarda kullanıldığında, metotreksat ile başarı şansı yüzde 95’ine kadar yükselir. Metotreksat ile tedavi başarısız olursa, tüp yırtılabilir. Gerekirse yakın takip ve cerrahi tedavi ile bu komplikasyondan kaçınılabilir.
Cerrahi tedavi. Bazı ektopik gebelik vakalarında cerrahi tedavi uygun olur:
- Rüptüre ektopik gebelik, özellikle tansiyon düşmüş ve genel durum iyi değilse, ameliyatın hemen yapılması gerekir.
- Metotreksat tedavisinden sonra izlem için gelemeyecek durumda olanlar.
- Tıbbi tedavi sırasında tüp yırtılması durumunda
Ameliyat nasıl yapılır?
Ameliyat, laparoskopik (kapalı)k veya abdominal bir kesi ile (açık) yapılabilir. Laparoskopide ameliyat birkaç küçük kesiden yapılır. Ameliyatta ektopik gebelik görülür, ortadan kaldırılır ve kanama durdurulur. Açık ameliyat ile karşılaştırıldığında, laparoskopik cerrahi daha az ağrıya neden olur ve daha hızlı iyileşir.
Açık cerrahide, ektopik gebeliği doğrudan görmek ve çıkarmak için daha büyük tek bir kesi açılır.
Fallop tüpüm çıkarılacak mı?
Ameliyat sırasında bazen ektopik gebeliğin çıkarılması ve tüpün onarılması (salpingostomi) mümkündür.
Onarılamazsa, fallop tüpünün çıkarılması gerekir (salpenjektomi). Kontrol edilemeyen kanama, aynı tüpte tekrarlayan ektopik gebelik, tüp ciddi şekilde hasar görmüş veya büyük tubal gebelik varsa tüpü çıkarmak gerekebilir. Doğurganlığı tamamlamış kadınlarda da tüp çıkarılabilir. Kalan karşı tüp normal ise canlı doğum şansı iyidir.
Cerrahi olarak tedavi edilen az sayıda kadında, ameliyattan sonra embriyonik doku kalabilir. Bu durumda hCG seviyesi yüksek kalır. Ek bir doz metotreksat verilebilir.
